2005 yılından bu yana 400’den fazla öğrenci icadını toplam 1,5 milyon sterlin para ödülüyle destekleyen yarışmanın 21. yılında, tespit edilmesi zor ve hayati risk taşıyan tehditlere yalın mühendislik çözümleri sunan projeler öne çıktı.
Sürdürülebilirlik Kazananı: Sentinel (Filipinler)
Filipinler’deki De La Salle Üniversitesi mezunu yapı mühendisi Aldrei Ong tarafından icat edilen Sentinel, depremlerin ardından binalarda meydana gelebilecek yapısal hasarları tespit ederek çökme riski taşıyan yapıların belirlenmesine yardımcı oluyor.
Çalışma Prensibi: Sentinel, inşaatta donatı çeliğini yerinde tutmak için kullanılan standart beton mesafe bloğunu, iletken malzemeler içeren ve kendi durumunu algılayabilen betona dönüştürüyor. Betonda çatlak veya hasar oluştuğunda değişen elektrik direnci, elektrotlar ve küçük bir elektronik modül aracılığıyla kablosuz olarak çevrim içi gösterge paneline aktarılıyor ve uzaktan takip imkânı sunuyor.
Maliyet ve Entegrasyon: Tahmini üretim maliyeti 10 Filipin pesosu (yaklaşık 7,50 TL) olan bloklar, betonarme binalara ek bir yapısal eleman gerektirmeden inşaat aşamasında doğrudan entegre edilebiliyor.
Geliştirme ve Gelecek Planı: Aldrei Ong, 125’ten fazla numuneyi test ederek geliştirdiği sensörleri Filipinler'deki bir binaya yerleştirerek gerçek koşullarda izlemeye aldı. Ödülün ardından sistemi özel tasarlanmış baskılı devre kartına (PCB) taşımayı ve mevcut binalara da uygulanabilecek versiyonlar geliştirmeyi hedefliyor.
Tıp Kazananı: Rumble Rims (ABD)
Harvard Üniversitesi öğrencileri Radhika Saran, Cleo Pontone ve Sophia DeVito tarafından geliştirilen Rumble Rims, fark edilmeyen beyin sarsıntılarının sporcuları kalıcı beyin hasarı riskiyle karşı karşıya bırakmasını önlemeyi amaçlıyor.
Çalışma Prensibi: Uygun maliyetli başlık; yanlara yerleştirilmiş kızılötesi kameralar ve 45 derecelik dikroik aynalar yardımıyla 2-3 dakikalık kısa bir test sırasında göz takibi yapıyor. Gözün odaklanma ve hareket verilerini mobil bir ekran üzerinden nesnel değerlendirmeye dönüştürerek sporcunun oyundan alınıp sağlık kuruluşuna yönlendirilmesi kararına destek veriyor.
Tarama ve İyileşme Takibi: Cihaz bir teşhis aracı değil, saha kenarı tarama aracı olarak işlev görüyor. Maç sonrası gösterge paneli sayesinde testler tekrarlanarak sporcuların, ailelerin ve hekimlerin spora güvenli dönüş sürecini takip edebileceği nesnel kayıtlar oluşturuluyor.
Gelecek Planı: Ekip; testleri iyileştirmeyi, sporcular, antrenörler ve tıbbi danışmanlarla sistemi doğrulamayı, okullarda ve gençlik sporlarında pilot uygulamalar başlatarak tıbbi cihaz doğrulama süreçlerini tamamlamayı planlıyor.
Yönetici ve Akademisyen Değerlendirmeleri
Sir James Dyson (Dyson Kurucusu):
“Bu yılın uluslararası kazananları Sentinel ve Rumble Rims, yaşamı ve sağlığı tehdit eden ciddi tehlikelere son derece yalın fikirlerle çözüm sunuyor. Bu icatlar hayat kurtarabilir. James Dyson Ödülü’nü 21 yıl önce hayata geçirirken teşvik etmeyi umduğum cesur düşünce biçimi tam da buydu. Her ikisi de bu ödülü fazlasıyla hak ediyor.
Bir depremin ardından betonarme bir binanın içindeki ciddi hasar gözle görülmeyebilir ve ölümcül sonuçlar doğurabilir. Aldrei’nin geliştirdiği Sentinel, inşaatlarda kullanılan bir bileşeni akıllıca, çatlakları tespit eden ve hasara ilişkin erken uyarı veren düşük maliyetli bir sensöre dönüştürüyor. Bu icat, sorunları maliyetli hale gelmeden önce tespit edebilir ve insanların çökme riski taşıyan binalarda yaşamasını veya çalışmasını önleyebilir.
Özellikle sporcuların baş yaralanmalarıyla sonuçlanan kazalar geçirdiğini ve bunun etkilerini hayatlarının ilerleyen dönemlerinde yaşadığını çok sık duyuyoruz. Ancak beyin sarsıntısını tespit etmek karmaşık bir süreç; özel ekipman ve hastane uzmanlığı gerektiriyor. Cleo, Radhika ve Sophia, kritik kararların verildiği saha kenarında nesnel tarama yapılmasını sağlayan yeni bir yol buldu. Bu icat, pek çok sporcuyu etkileyen kalıcı beyin hasarlarının önlenmesine yardımcı olabilir.”
Aldrei Ong (Sentinel Mucidi):
“James Dyson Ödülü’nün uluslararası Sürdürülebilirlik Kazananı olmak benim için çok anlamlı. Bunun nedeni yalnızca Sentinel’in yaratabileceği etki değil, aynı zamanda azmin, merakın ve sürekli gelişme isteğinin neler başarabileceğinin de bir göstergesi olması. Bu takdir, binaları daha güvenli hale getirmek ve insanların güvendikleri yapıları daha iyi anlamalarına yardımcı olmak hedefiyle Sentinel’i geliştirmeye devam etmem için bana güven veriyor.”
Dr. Bernardo Lejano (De La Salle Üniversitesi Yapı Mühendisliği Profesörü):
“Aldrei’nin kendi durumunu algılayabilen beton üzerine araştırmalarını sürdürerek bunu hayat kurtarabilecek ve mülkleri koruyabilecek yenilikçi, sürdürülebilir bir yapısal sağlık izleme sistemine dönüştürmesinden büyük mutluluk duyuyorum. Sentinel’in betonarme yapıların zorunlu bir bileşeni haline gelmesinin uzun sürmeyeceğine inanıyorum.”
Cleo Pontone, Radhika Saran ve Sophia DeVito (Rumble Rims Geliştiricileri):
“James Dyson Ödülü tarafından takdir edilmek, sorunları bugün oldukları haliyle kabul etmek zorunda olmadığımıza dair inancımızı doğruluyor. Gençlik sporlarında beyin sarsıntılarını, uzun vadeli nörolojik etkilerine rağmen sıradan bir durum gibi görmeye başladık. Bu ödül, Rumble Rims’i her sahanın kenarına taşıyabilecek pilot uygulamalara doğru ilerlememiz için bize inanılmaz bir fırsat sunuyor.”
Shuya Gong (Harvard Üniversitesi Tasarım Mühendisliği Yüksek Lisans Programı Öğretim Üyesi):
“Cleo, Sophia ve Radhika hakkında beni en çok etkileyen şey, iddialı fikirleri test ederken çözümlerinin hem saha kenarında hem de evde uygun maliyetli ve kullanımı kolay olması gerektiği inancından ödün vermemeleriydi. Rumble Rims, insan odaklı tasarım ile mühendislik disiplininin harika bir buluşması.”
Kurumsal Bilgiler
James Dyson Ödülü Hakkında
James Dyson Ödülü, yeni nesil tasarım mühendislerine ilham veren ve başarılarını kutlayan uluslararası bir tasarım yarışmasıdır. 21. yılında olan yarışma, bugüne kadar problem çözmeye odaklanan 400’den fazla icadı 1,5 milyon sterlinin üzerinde para ödülüyle desteklemiştir. 28 ülke ve bölgede düzenlenen yarışma, Sir James Dyson’ın mühendislik eğitimini destekleyen yardım kuruluşu James Dyson Vakfı tarafından yürütülmektedir.
James Dyson Vakfı Hakkında
2002 yılında Birleşik Krallık’ta kurulan James Dyson Vakfı; Birleşik Krallık, ABD, Japonya, Singapur, Filipinler ve Malezya dâhil olmak üzere tasarım, teknoloji ve mühendislik eğitimi programlarını desteklemektedir. Bugüne kadar hayır amaçlı çalışmalara 155 milyon sterlinden fazla bağış yapan vakıf; Imperial College London bünyesindeki Dyson Tasarım Mühendisliği Okulu’na 12 milyon sterlin, Cambridge Üniversitesi bünyesindeki Dyson Mühendislik Tasarımı Merkezi ve James Dyson Binası’na 8 milyon sterlin ve Malmesbury İlkokulu’nun STEAM Merkezi ile genişleme projesine 7,8 milyon sterlin kaynak sağlamıştır.
