Bain & Company İstanbul Ofisi Yönetici Ortağı Onur Candar, Finansal Hizmetler Ortağı Onur Kayahan ve Yardımcı Ortak Yiğit Kılınç imzasını taşıyan çalışma; son on yılda rüzgâr ve güneş enerjisindeki büyümenin doğal gaz kaynaklı elektrik üretimini yaklaşık 28 TWh azalttığını, ancak artan talebi karşılamak için kömür kaynaklı üretimin yaklaşık 32 TWh yükseldiğini ortaya koyuyor. Fosil yakıtların toplam elektrik üretimindeki payı gerilese de mutlak üretim seviyesinin değişmemesi, yalnızca temiz enerji üretmenin yeterli olmadığını ve enerji talebinin de dönüştürülmesi gerektiğini gösteriyor.
Raporda, Türkiye’nin 2025 yılında enerji ihtiyacının yaklaşık %69'unu net enerji ithalatıyla karşıladığı ve yaklaşık 47 milyar dolarlık net enerji ticaret açığı verdiği belirtiliyor. Yerli enerji üretimi veya verimlilikle ikame edilecek her ithal fosil yakıtın, ülkenin dış dengesini kalıcı olarak güçlendireceği vurgulanıyor.
Sektörel Yatırım İhtiyacı ve Finansman Kısıtları
Türkiye'deki toplam enerji tüketiminin yaklaşık %80'ini sanayi, ulaşım ve konutlar oluşturuyor. 2053 yılına kadar öngörülen 500 milyar doları aşkın yatırım ihtiyacının sektörlere göre dağılımı ve yapısal dinamikleri şu şekilde sıralanıyor:
Enerji Üretimi (210–270 milyar dolar): Yatırımların en kolay finanse edilebildiği alan olmaya devam ediyor. 2025'te devreye alınan 6,8 GW rüzgâr ve güneş kapasitesi, 2035 hedefleri için gereken yıllık 8–9 GW seviyesinin altında kalıyor. Batarya tarafında rüzgâr ve güneş projelerine yaklaşık 33 GW tahsis edilmesine karşın, 2025 itibarıyla kurulu kapasite yaklaşık 50 MW düzeyinde bulunuyor ve portföyün çoğu 1 saatlik depolamayla sınırlı kalıyor.
Binalar (80–200 milyar dolar): Yatırım tutarının yaklaşık 120 milyar dolarlık bölümünün mevcut yapı stokunun güçlendirilmesine ayrılması hedefleniyor. Konutlarda enerji tüketiminin %54'ü doğal gazdan karşılanırken, hanehalkı tüketiminin %63'ü ısınma amaçlı gerçekleşiyor. Kentsel dönüşümde doğal gaz sistemlerinin tercih edilmeye devam etmesi dönüşüm hızını yavaşlatma riski taşıyor.
Sanayi (70–80 milyar dolar): Toplam nihai enerji tüketiminin %30’unu oluşturan sanayide kömür ve doğal gaz, enerji kullanımının yaklaşık yarısını oluşturuyor. İhracatın yaklaşık %43'ünün yapıldığı AB pazarında, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) belirli üretim süreçleri ve varlıklar üzerinde yoğunlaşarak karbonsuzlaşmayı doğrudan bir rekabetçilik meselesine dönüştürüyor.
Karayolu Taşımacılığı (35–50 milyar dolar): 2026’nın ilk yarısında tam elektrikli otomobiller yeni tescillerin %17,8’ini oluştursa da toplam araç parkındaki payları %2,5 seviyesinde bulunuyor. Elektrikli araçların içten yanmalı motorlara kıyasla sahip olduğu işletme maliyeti avantajı, kamuya açık şarj altyapısına bağımlılık arttığında belirgin şekilde azalıyor.
Tarım (25–40 milyar dolar): Finanse edilebilirlik açısından zorlu alanlar arasında yer alıyor.
Dönüşümde ihtiyaç duyulan teknolojilerin büyük kısmı ticari olgunluğa ulaşmış olsa da; getirilerin doğrudan gelir yerine maliyet tasarrufuna dayanması, geri dönüş sürelerinin yerel kredi vadelerinden uzun olması ve ekipmanların döviz cinsinden fiyatlanması finanse edilebilirliği temel darboğaz haline getiriyor. Dönüşümün hızını karbon fiyatlandırması ve vergi politikaları, elektriğin ikame ettiği yakıta göre maliyet avantajı ve yatırımların finanse edilebilirliği belirleyecek.
Yönetici Değerlendirmeleri
Onur Candar (Bain & Company İstanbul Ofisi Yönetici Ortağı):
“Türkiye, temiz enerjiyi büyük ölçekte hayata geçirebileceğini kanıtladı. Ancak asıl zorluk şimdi başlıyor: fabrikaların, binaların ve araçların bu temiz enerjiye geçişini sağlamak ve bu yatırımları finanse edilebilir hale getirmek. Türkiye’nin 2025 yılında yaklaşık 47 milyar dolarlık net enerji ticaret açığı verdiği düşünüldüğünde, ithal edilen her birim yakıtın yerli üretim veya enerji verimliliğiyle ikame edilmesi ülkenin dış dengesini kalıcı olarak güçlendirecektir. Bu da dönüşümü hem ekonomik hem de çevresel bir gerekçe haline getiriyor.”
Onur Kayahan (Bain & Company İstanbul Ofisi Finansal Hizmetler Ortağı):
“Türkiye’nin 2053 yılına kadar 500 milyar doların üzerinde dönüşüm yatırımına ihtiyacı bulunuyor. Ancak finanse edilmesi en zor alanlar enerji üretiminin dışında yer alıyor: binalar, sanayi, karayolu taşımacılığı ve tarım. Bu alanlarda belirleyici unsur sermayenin varlığı kadar projelerin finanse edilebilir olması da önem taşıyor ve bu alanlarda sürdürülebilir finansman uzmanlığı. Geri dönüş süreleri uzun ve ekipmanların önemli bölümü döviz cinsinden fiyatlanıyor. Kredinin sınırlı olduğu mevcut dönemde bu kapasiteyi geliştirmenin yolunu bulan bankalar, koşullar iyileştiğinde oluşacak yatırım havuzunun liderleri olacaktır.”
