PFAS nedir ve neden tartışılıyor?
İnsan eliyle üretilen per- ve poli-floroalkil maddeler (PFAS), su geçirmez kıyafetlerden elektronik eşyalara kadar çok sayıda üründe kullanılıyor. Bu kimyasallar, “yok edilemez” ve yapışmaz özellikleri nedeniyle tercih edilirken; çevrede on binlerce yıl boyunca parçalanmadan kalabildikleri için “sonsuz kimyasallar” olarak anılıyor.
Araştırmalar, PFAS’ın insan ve çevre sağlığına yönelik etkilerine dair kanıtların giderek güçlendiğini ortaya koyuyor. Daha önce yaygın kullanılan iki PFAS türü, çoklu kanser türleriyle ilişkilendirilen çalışmaların ardından büyük ölçüde yasaklanmıştı.
İngiltere hükümeti ne açıkladı?
Hükümet, PFAS eylem planının “bu kimyasalların nereden geldiğini, nasıl yayıldığını ve kamu ile çevrenin maruziyetinin nasıl azaltılacağını anlamaya yönelik koordine eylemler için net bir çerçeve” sunduğunu bildirdi.
Plana göre öne çıkan adımlar
-
İngiltere’de içme suyu mevzuatında PFAS için yasal sınır belirlenmesine yönelik istişare sürecinin başlatılması
-
Haliç ve kıyı sularında daha fazla test ve izleme
-
Gıda ambalajlarının PFAS içerip içermediğine dair analizler
-
Kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla bir internet sitesinin yayına alınması
Kimyasal kirlilikten sorumlu çevre bakanı Emma Hardy, PFAS’ın “yalnızca sağlığımız için değil, ülkenin hayati ekosistemleri için de uzun vadeli bir zorluk” olduğunu söyleyerek hükümetin “zararlı etkileri azaltmak için kararlı şekilde hareket edeceğini” belirtti.
Çevre örgütleri neden tepkili?
Çevre örgütleri, planın kapsamını yetersiz buluyor. Wildlife and Countryside Link’ten Chloe Alexander, yayımlanan çerçeveyi “zor kararları pas geçen, hayal kırıklığı yaratan bir plan” olarak nitelendirdi.
“Avrupa’daki örneklerin gerisinde” eleştirisi
Alexander, Danimarka ve Fransa’nın PFAS’ı bazı tüketici ürünlerinde — kıyafet ve kozmetik dahil — şimdiden yasakladığını, kirlenmiş sahaların temizlenmesine dönük adımlar attığını hatırlattı. Avrupa Birliği düzeyinde de PFAS kullanımına yönelik geniş çaplı kısıtlamalar için süreçlerin sürdüğü belirtiliyor.
Chem Trust’ta araştırmacı olan Shubhi Sharma ise hükümetin “daha fazla bilgi” çağrılarını eleştirerek bunun bir geciktirme yöntemi olduğunu savundu: “Bu, beklediğimiz eylem planı değil; eylem belirsiz bir geleceğe ertelendi.”
Uzmanlar ne diyor?
Plan, akademik çevrelerde farklı değerlendirmelere yol açtı.
“Bütüncül yaklaşım teşvik edici”
Birmingham Üniversitesi’nden çevresel kimya uzmanı Dr Mohamed Abdallah, PFAS’ın riskleri göz önüne alındığında “İngiltere’nin onları düzenlemek ve zararlı etkileri çok geç olmadan azaltmak için aktif ve bütüncül bir yaklaşım benimsemesinin teşvik edici” olduğunu söyledi.
“Kritik kör nokta: Kaynaklar bilinmiyor”
Liverpool John Moores Üniversitesi’nden Prof Patrick Byrne ise planın önemli bir eksikliğine dikkat çekti: “Planın en büyük kör noktası, bu kimyasalların çevreye ne kadar girdiğini ve nereden geldiğini aslında bilmiyor oluşumuz.”
Byrne, yalnızca konsantrasyon ölçmenin sorunu çözmeye yetmeyeceğini vurgulayarak şu uyarıyı yaptı: “PFAS yüklerini — farklı endüstriler ve kirli sahalardan salınan toplam miktarı — ölçmemiz gerekiyor. Bu, en büyük kirleticileri belirlememizi ve temizlik çalışmalarını en yüksek etki yaratacak noktalara yönlendirmemizi sağlar.”
İngiltere’de PFAS alarmı
Geçen yıl yayımlanan bir araştırmada, İngiltere’deki neredeyse tüm sularda PFAS seviyelerinin önerilen güvenlik limitlerinin üzerinde olduğu ortaya konmuştu. Ayrıca yunuslar, su samurları, muturlar, balıklar ve kuşlar dahil pek çok türün doku ve organlarında PFAS tespit edildiği bildiriliyor.
