# 2026 Nobel Kimya Ödülü Henri B. Kagan ve Kenso Soai’ye Verildi

> İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Kimya Ödülü’nü asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkiler ve asimetrik otokataliz üzerine gerçekleştirdikleri keşifler dolayısıyla Fransız kimyager Henri B. Kagan ile Japon kimyager Kenso Soai’ye verdi. Yaşamın kökenindeki moleküler tek taraflılığı açıklayan ve ilaç sanayisinde yüksek saflıkta molekül üretiminin önünü açan iki bilim insanı, 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1,19 milyon dolar) tutarındaki ödülü eşit olarak paylaşacak.

Published: 2026-10-08T13:07:00+00:00
Language: tr
Categories: [HABERLER](https://chemexworld.com/kategori/haberler.md)

Canonical URL:
https://chemexworld.com/haber/2026-nobel-kimya-odulu-henri-b-kagan-ve-kenso-soaiye-verildi

## İçerik

Doğada sağ ve sol el gibi birbirinin ayna görüntüsü olan ancak üst üste çakışmayan moleküler yapılar "enantiyomer", bu genel özellik ise "kiralite" olarak adlandırılıyor. Canlı organizmalar amino asitler ve DNA yapısındaki şekerler gibi temel bileşenlerde bu iki formdan yalnızca birini kullanıyor.

2026 Nobel Kimya Ödülü, kimya dünyasında uzun süredir tartışılan “Canlılığın başlangıcında homokiralite (moleküler tek taraflılık) nasıl ortaya çıktı?” sorusuna deneysel modeller sunan ve ilaç sentezinde istenmeyen yan etkilerin önlenmesine katkı sağlayan Kagan ve Soai'nin çalışmalarına atfedildi.

### Doğrusal Olmayan Etkiler ve Soai Otokatalizi

İki araştırmacının kimya bilimine kazandırdığı temel teorik ve deneysel katkılar şunlardır:

- **Kagan’ın Doğrusal Olmayan Etkileri (1986):** Henri B. Kagan, asimetrik katalizde katalizör ile ürün saflığı arasındaki ilişkinin doğrusal olmak zorunda olmadığını kanıtladı. Katalizördeki küçük bir enantiyomerik fazlalığın, tepkime mekanizmasındaki çoklu moleküler etkileşimler sayesinde nihai üründe çok daha yüksek bir saflık derecesine ulaşabileceğini ortaya koydu.
- **Soai Tepkimesi ve Otokatalitik Büyüme (1995–2003):** Kenso Soai, reaksiyon ürününün bizzat katalizör işlevi gördüğü asimetrik otokataliz mekanizmasını geliştirdi. Başlangıçta yalnızca yüzde 2 seviyesindeki önemsiz bir fazlalığın tepkime sonunda yüzde 99,99 oranında tek bir enantiyomerik baskınlığa dönüştüğünü göstererek, prebiyotik kimyada kiral simetri kırılmasının nasıl tetiklenmiş olabileceğine dair ilk somut deneysel kanıtı sundu.

### İlaç, Koku ve Malzeme Kimyasına Doğrudan Katkı

Kiral moleküllerin kontrolü sanayi açısından kritik bir güvenlik standardı oluşturuyor. 1960’lardaki talidomid vakasında görüldüğü üzere, bir molekülün ayna görüntülerinden biri tedavi edici özellik taşırken diğeri teratojenik (kusurlu doğumlara yol açan) etkilere sebep olabiliyor.

Kagan ve Soai’nin mekanizmaları günümüzde; yüksek saflıkta aktif farmasötik bileşenlerin (API) eldesinde, koku ve aroma kimyasında, tarım ilaçlarında ve ileri fonksiyonel polimerlerin sentezinde temel tasarım ilkeleri olarak kullanılıyor.

**Ödül Alan Bilim İnsanları Hakkında**

- **Henri B. Kagan:** 1930 yılında Fransa'da doğdu. Akademik çalışmalarının büyük bölümünü Université Paris-Sud bünyesinde tamamladı.
- **Kenso Soai:** 1950 yılında Japonya'nın Hiroşima kentinde doğdu. Araştırmalarını Tokyo University of Science bünyesinde yürüttü.